Íslenska artistókratíið
Beinlaus nef fjölmiðla

Mannskepnan er óttalegur væskill. Hún venur sig t.d. á að reykja eða taka í vörina, jafnvel þó hún viti um óhollustuna og áhættuna sem því fylgir. Mannskepnan hefur tilhneigingu til að fullnægja þörfum sínum samstundis án þess að hugsa um afleiðingar þess.

Með tilkomu samfélags hefur þetta þó breyst lítillega. Nú eru ýmsar reglur, bæði skrifaðar og óskrifaðar, sem þessi skepna reynir að fylgja. Reglunum hefur flestum verið komið á svo að hjól samfélagsins geti snúist án óþarfa truflana og svo að hagsmunir heildarinnar fái notið sín fremur en sérhagsmunir einstaklinga eða smárra hópa. Svo eru sumar reglurnar bara til að stjórna fólki, en þær eru ekki til umræðu að þessu sinni.

Nokkrar þessara reglna eru sérstaklega merkilegar og ég myndi kalla þær stórkostlegar uppfinningar samfélag manna. Reglurnar sem gera dómstóla einráða í refsingum lögbrjóta eru þarna á meðal. Hvílík snilli að sjá að einstaklingar eru heimskir og hvatvísir en samfélög geta búið til reglur sem taka þessa heimsku (að mestu) úr umferð. Þannig er komið í veg fyrir að hópur fólks hlaupi öskrandi með heygaffla á eftir geðsjúklingi sem hefur gengið berserksgang, nái honum, pynti og slátri. Þess í stað er það lögreglan sem er látin hafa uppi á honum og dómstólar sem velja viðeigandi úrræði fyrir hinn ólukkulega glæpamann.

Reglan: Við semjum ekki við hryðjuverkamenn, er önnur stórkostlega regla. Það vantar reyndar nokkuð upp á að henni sé fylgt í einu og öllu og það hefur dregið verulega úr mætti hennar. Ef enginn semur við hryðjuverkamenn verða þeir atvinnulausir og þurfa að snúa sér að einhverju öðru.

Fjölmiðlar ættu líka að geta sett sér slíkar reglur. 1. regla RÚV gæti t.d. verið: viðmælendur geta ekki stjórnað dagskrárgerð. En þessi regla er ekki til og því geta ,,merkilegustu” viðmælendur RÚV kúgað út úr ritstjórum drottningarviðtöl. Ritstjórarnir eru nefnilega aular og þola ekki að missa af nokkrum viðtölum á ári.

En þurfa þeir að missa af viðtölunum? Auðvitað ekki. Ef RÚV og NFS tækju höndum saman og neituðu að láta kúga sig væri þetta ekkert vandamál. Ráðamenn þurfa að verja sinn málstað frammi fyrir þjóðinni og þjóðin horfir á sjónvarpið. Ef engin drottningarviðtöl eru í boði verða viðmælendur bara að sætta sig við það og mæta með skottið á milli lappanna.

Þannig gæti samfélag blaðamanna á ljósvakamiðlum búið sér til reglu sem er æðri skyndilöngunum og sérhagsmunum. Þannig mætti halda stéttinni frjálsri til að fjalla um þau mál sem hún vill, eins og hún vill.

Einn veikgeðja ritstjóri getur kannski ekki neitað Valgerði Sverrisdóttur um drottningarviðtal þegar bragðtegund mánaðarins er rædd í kastljósinu, en þá má vel ímynda sér að hann geta samþykkt prinsipp-mál á fundi. Þegar slík samþykkt hefur farið fram þarf að fara eftir henni og þannig hefur ritstjórinn komið í veg fyrir óskynsamlegar ákvarðanir í hita leiksins.

Það er ekkert sem segir að aldrei megi ræða við einn viðmælanda í einu. Það er nauðsynlegt að gera það í sumum málum. Viðmælandinn ætti þó aldrei að vera sá sem velur þetta hlutskipti. Það er ekki frjáls ritstjórn sem lætur kúga sig.