Mbl 3. september 2006

Leiðir Kristur börnin heim úr skólanum?

Ég hef lengi haft fordóma gagnvart kennslu í kristnifræðum við íslenska grunnskóla. Ég hef samhneykslast þeim sem segja ríkið vera að boða fagnaðarerindið að foreldrum barna, og börnum, óspurðum. Ég kalla þetta fordóma því að þeir voru það. Ég hafði lítið gert til að kynna mér málið, vissi bara að kristnifræðin er enn í dag kennd.
Það er oft ekki fyrr en málin varða manns nánustu að áhyggjurnar verða meiri og raunverulegri. Nú í ágúst byrjuðu bæði stjúpdóttir mín og bróðir í fyrsta bekk. Ég hef ekki séð stundaskrá bróður míns en þegar skrá stjúpdóttur minnar kom í hús rak ég strax augun í reit merktan kristinfræði. Ég endurtek: kristinfræði, ekki trúarbragðafræði. Ég var fljótur að hneykslast á þessum ómerkilega tveggja fersentímetra reit en skynsemin greip í taumana og ég spurði sjálfan mig: Hvað þýðir þetta eiginlega.


Ég var fljótur að finna aðalnámskrá grunnskóla á netinu (þakkir til menntamálaráðuneytisins). Undir liðnum þrepamarkmið fyrir 1. bekk er því lýst hvers til er ætlast af kennurum í kristni- og trúarbragðafræðum við íslenska grunnskóla. Ég læt lesendum það eftir að skoða námskránna en ætla að telja upp nokkur atriði hennar. Þau sem koma verst við mig í þrepamarkmiðum 1. bekkjar eru eftirfarandi:
Nemandi
- kynnist kristinni sköpunartrú og skoði sjálfan sig,umhverfi sitt og samskipti við aðra í ljósi hennar
- kynnist afstöðu Jesú til barna, m.a. með frásögninni Jesús blessar börnin.
- geri sér ljóst hvað bæn er og læri að þekkja faðir vor, kvöld- og morgunbænir og borðbænir.
Þessi atriði get ég ekki skilgreint sem neitt annað en kristniboð. Að börn skoði sig sjálf og umhverfi sitt í ljósi kristinnar sköpunartrúar er fráleitt að kalla trúarbragðafræðslu. Það er verið að segja börnunum að prófa, gá hvort þau séu ekki til í að trúa þessu. Ætlast er til þau þekki afstöðu Jesú til barna, sem í samhengi kennslunnar (samkvæmt námskrá) getur varla talist annað en áróður. Svo eiga börnin að læra að þekkja bænir, og þó að ég geti ekki fullyrt um það, sýnist mér á öllu að kenna eigi þeim bænina sem Jesú kenndi heiminum. Síðasti liður þrepamarkmiða segir svo að börnin eigi að gera sér ljóst að engir tveir séu eins, t.d. með frásögnum af börnum með ólíkan bakgrunn. Þessi liður er jafnframt óskýrastur.
Nú ætla ég að taka það fram að ég skipti mér ekki af því hvort stjúpdóttir mín eða bróðir trúi á guð. Það er eitthvað sem ég vil leyfa þeim að velja sjálfum. Foreldrar mínir og stjúpdóttur minnar taka afstöðu um það hverju er ýtt að börnunum í hinu daglega lífi. Ég er nefnilega ekki eins og ríkið. Ég vil leyfa fólki að velja.

Margir myndu eflaust segja að ríkið leyfi val og að það sé alls ekki að neyða neinn til kristni, aðeins að fræða börnin um trúarbrögð og menningarsögu. Ég er hlynntur fræðslu um trúarbrögð og menningarsögu. Það þarf enginn að efast um það. En að byrja á því að kenna eingöngu kristin fræði, á meðan börnin eru á yngstu og viðkvæmustu stigum skólagöngunnar , er alls ekki val. Það er verið að setja fast viðmið á meðan börnin skilja ekki að í öllum málum eru viðmiðin fleiri og oft veljum við sjálf eftir hverju þeirra við förum. Enginn gæti sagt að hjúkrunarfræðingur sem heldur tveggja klukkustunda fyrirlestur um áfengisdrykkju fyrir skólabörn, en endar fyrirlesturinn á orðunum ,,en auðvitað er þetta ykkar líf og þið ráðið sjálf hvort þið byrjið að drekka” sé ekki að reyna að hafa áhrif á börnin.
Ef ríkið hefði raunverulegan áhuga á að kenna börnum umburðarlyndi og val í trúmálum væri námskráin á annan veg. Fyrstu tvö til þrjú árin væri kennd trúarbragðafræði, ekki kristnifræði. Þannig væri börnunum gert fyllilega ljóst að fólk velji sjálft sín trúarbrögð. Síðan væri hægt að kynna börnum kristni umfram önnur trúarbrögð, með þeim rökum að þetta séu þau trúarbrögð sem mest áhrif hafa haft á íslenskt samfélag. 5-7 ára krakkar hafa ekki vit á að taka orð kennara með fyrirvara. Þetta ætti ríkið ekki að nýta sér, heldur verja rétt barna til að velja, án áróðurs.
Í námskrá er hvergi minnst á fræðslu þess efnis að hægt sé að vera trúlaus. Trúlausir eru stærri hluti Íslendinga en Hindúar, Búddistar, Gyðingar. Ég get ekki litið það öðrum augum en að verið sé að mismuna mér og mörgum samborgurum mínum.
Ég ætla hvorki að dæma kennara stjúpdóttur minnar né bróður fyrirfram. Það kann að vera að þeir fylli upp í götin sem ríkið skilur eftir í námskrá. En baráttan fyrir stjórnarskrárbundnu trúfrelsi mun halda áfram þar til reglugerðum hefur verið breytt í samræmi við það.
Að gefnu tilefni afþakkar höfundar hvers kyns sendingar með trúarlegu efni. Athugasemdir skulu koma í gegnum póstfangið aga2@hi.is.